WAT LEZEN WE IN DE KRANTEN UIT DE OORLOG?






Tekening voorstellende de illegale pers.

Mijn vader kocht in 1945 een boek met oorlogstekeningen van L.J. Jordaan (1885-1980).
Ik heb daar eindeloos in gebladerd en gelezen.
Zoveel indrukwekkends in n boek!
Mijn herinnering aan de oorlog is mee door dit boek bepaald.
Het geeft een beeld hoe erg het allemaal is geweest.
Je kunt het proberen te vertellen,
je kunt er gedichten over schrijven,
je kunt het ook uiten in tekeningen.

De oorlogstekeningen van L.J. Jordaan heb ik op Youtube gezet
met daaronder een verhaal van dr.L. de Jong over onderduikers.
Ook de stem van Frits de Zwerver is te horen.
Een bijzonder document, zowel wat plaatjes als tekst betreft.
Ik kan het zeer bij u aanbevelen.




INLEIDING

Dit is een klein hoofdstuk. Ik hecht eraan de illegale pers uit die donkere jaren van de oorlog niet te vergeten. Het was levensgevaarlijk werk. De Duitsers en verraders zaten er boven op. Het was daarnaast ook nog eens ingewikkeld: hoe kwam je aan betrouwbaar nieuws, hoe kwam je aan papier en een drukpers, hoe kwam je aan mensen die de krantjes wilden en durfden bezorgen? Op al deze schakels stond de doodstraf.

In december 1944 was ons land in tween gespleten: een bevrijd en een bezet gebied. Ten zuiden van de grote rivieren en ten zuiden van de Oosterschelde was men vrij van de Duitse tirannie. In bezet gebied verschenen illegale krantjes: Vrij Nederland, Trouw en Het Parool waren de belangrijkste.

Maar ook plaatselijk werden illegale blaadjes gedrukt en verspreid. Vrije Stemmen is daarvan een voorbeeld. Menke van der Beek was daarvan de initiatiefnemer. Iman Marinus van de Bijl uit Zonnemaire was betrokken bij het drukken en Pie Verhoeff, de zus van Jan Verhoeff, hielp bij het verspreiden.


Hier hebt u een voorbeeld van Vrije Stemmen




U kunt daarin lezen:

DRINGENDE BOODSCHAP UIT BEZET GEBIED:
zwijgen over ALLES wat u toevalligerwijze hoort
of ziet van ondergrondsche organisaties.
Zwijgt zelfs tegenover uw familieleden.
Kunt u namen van verraders,
geeft die dan door aan de verzetsbewegingen.
Boven alles ZWIJGT.



HET VRIJHEIDSNUMMER VAN DE VRIJE STEMMEN VAN 7 NOVEMBER 1944

Opzienbarend was het drukken van 1000 exemplaren van de VRIJE STEMMEN op rood, wit en blauw en oranje papier. Het blad was klaar op 7 november 1944. Het was een initiatief van Menke van der Beek. In het nummer wordt helemaal uitgegaan van de aanstaande bevrijding van Schouwen en Duiveland. Het bevat oa een Engels welkomstwoord tot de geallieerde bevrijders.

Helaas is die aanstaande bevrijding uitgebleven. Het is zelfs zo dat Menke van der Beek niet de vrijheid mocht beleven, maar dat hij op 10 december 1944, een maand later, werd opgehangen met 9 strijdmakkers te Renesse.

Ik heb de hele geschiedenis van het Vrijheidsnummer beschreven in bevrnr 'vrije stemmen' (zie rechtermarge hoofdstuk a.)


Trouw van 2 januari 1945

In de Dordtse editie van het illegale Trouw van 2 januari 1945
verscheen het volgende korte bericht,
ruim drie weken na de executie,
vol afschuw over het gebeurde.





TROUW: SPECIALE UITGAVE VOOR DORDRECHT EN OMSTREKEN 02-01-1945

"BINNENLAND

Te Renesse (eiland Schouwen - Zld) zijn op 10 Dec. j.l. 's morgens 11 uur
9 burgers terecht gesteld door middel van de strop.
Deze mannen hadden gepoogd om aan een razzia te ontkomen
door ontvluchting naar bevrijd gebied in Noord-Beveland.
De Duitsche Weermacht betrapte hen op deze poging
en liet hen in een laan te Renesse naast elkaar ophangen.
Enkele burgers uit dit dorp, van wie bekend was dat zij Oranjegezind waren,
moesten van deze gruweldaad getuigen zijn.
Zoo kon het gebeuren dat n van hen moest zien,
hoe zijn eigen zoon opgehangen werd."





Kleine krant van ons volk:- den vaderlant ghetrouwe van 31-01-1945





Dit artikel komt uit een illegale krant uit Den Haag.
Het draagt de fraaie naam: Kleine krant van ons volk:- den vaderlant ghetrouwe
Het is van 31-01-1945.
Bron: NIOD Coll.556,doos no: 26.



Het Parool van 01-02-1945





Het Parool is een van de bekende illegale kranten.
Dit is een artikel uit een speciaal bulletin voor Leiden's omgeving.
Hieruit kun je zien hoe eenvoudig zo'n uitgave is: amper te lezen.
Het is van 01-02-1945.
Bron: NIOD Coll.556,doos no: 61.



Eindhovensch Dagblad van 06-02-1945





Dit is een artikel uit bevrijd gebied,
Het stond in het Eindhovensch Dagblad van 06-02-1945
De kop luidde:

DE MISDAAD GAAT VERDER
Tien Nederlanders opgehangen.

Hetzelfde artikel stond in het Nijmeegsch Dagblad van 08-02-1945.
Met dezelfde foute spelling van sommige namen.

Bron: NIOD per.0498.



UITLEIDING

Op Schouwen en Duiveland komen we aan flink aantal vormen van verzet tegen.

Allereerst de O.D.. Hiervan was ir. Swaters de commandant en Jaap Vriesendorp van het slot Moermond zijn plaatsvervanger. De O.D. was vooral gericht op de periode na de bevrijding om dan de samenleving in goede banen te leiden. Maar in de praktijk namen de leden ook deel aan het verzet in welke vorm dan ook.

Een vaste vorm van verzet bestond uit de hulp aan onderduikers. Het opsporen en laten onderduiken van piloten van neergestorte vliegtuigen of gliders hoorde erbij. LO. Op Schouwen en Duiveland was dit belangrijk onderdeel van het verzet.

Een levensgevaarlijke vorm was het werk van de illegale pers. Op het eiland het blaadje van Menke van der Beek "Vrije Stemmen" en de illegale krant Trouw.

Belangrijk was ook het verzamelen van gegevens over de vijandelijke bewapening, mitrailleurnesten, mijnenvelden: kortom spionage-activiteiten.

Een heel bijzondere vorm is de geheime telefoonverbinding met de geallieerden van Hendrik Minkema. Zie hoofdstuk e. Minkema gaf geregeld door aan de geallieerden als er in een haven Duitse oorlogsschepen lagen. Die werden dan gebombardeerd.

Ook het verzamelen en stelen van wapens kan genoemd worden. De gebroeders Jonker, Joost en Leen, hebben hierin hun aandeel geleverd. Hun bijdrage bestond ook uit het verzamelen en transporteren en verbergen van door de geallieerden afgeworpen wapens.

De gebruik van een geheime zender, waarbij Jan Verhoeff betrokken was, maakte ook deel uit van het verzet.

Het vervoer van Joden naar een onderduikadres hier in Nederland, maar ook in Belgi. Christiaan Wisse vermeldt dit.

Dit lijstje kan zeker nog aangevuld worden, als bijvoorbeeld het luisteren naar Radio-uitzendingen uit Engeland daaronder valt.